فصل شانزدهم: مدیریت سرور لینوکس

Server چیست؟

Server یک سیستم کامپیوتری است که وظیفه ارائه سرویس به سیستم‌های دیگر را دارد.

برخلاف کامپیوتر شخصی، Server معمولاً برای:

• کار مداوم
• پایداری بالا
• مدیریت از راه دور
• ارائه خدمات شبکه

طراحی شده است.

تفاوت Desktop و Server

Desktop

برای کاربران عادی:

• اجرای برنامه‌ها
• مرور وب
• کارهای روزمره

استفاده می‌شود.

Server

برای ارائه خدمات:

• Web Server
• Database
• File Server
• DNS Server
• Cloud Service

استفاده می‌شود.

ویژگی‌های یک Server خوب

یک سرور باید:

• پایدار باشد.
• امن باشد.
• قابل مدیریت باشد.
• همیشه در دسترس باشد.
• Log و Monitoring داشته باشد.

توزیع‌های رایج Server لینوکس

توزیع‌های محبوب:

• Ubuntu Server
• Debian
• Rocky Linux
• AlmaLinux
• Red Hat Enterprise Linux

اتصال به سرور با SSH

در اکثر مواقع مدیر سیستم مستقیماً به سرور دسترسی فیزیکی ندارد.

به همین دلیل از SSH استفاده می‌شود.

ساختار:

ssh username@server_ip

مثال:

ssh admin@192.168.1.10

آماده‌سازی اولیه سرور

پس از نصب لینوکس روی Server معمولاً این مراحل انجام می‌شود:

• بروزرسانی سیستم
• ساخت کاربر جدید
• تنظیم SSH
• فعال کردن Firewall
• نصب ابزارهای مدیریتی

بروزرسانی سیستم

Ubuntu/Debian:

sudo apt update

sudo apt upgrade

تنظیم Hostname

Hostname نام سیستم در شبکه است.

مشاهده:

hostname

تغییر:

sudo hostnamectl set-hostname server-name

مدیریت کاربران سرور

در سرورها بهتر است هر شخص حساب کاربری جدا داشته باشد.

ایجاد کاربر:

sudo adduser username

دادن دسترسی sudo:

sudo usermod -aG sudo username

ساختار استاندارد یک سرور

یک سرور معمولاً شامل:

/etc

تنظیمات سیستم

/var

داده سرویس‌ها و Logها

/home

فایل کاربران

/opt

نرم‌افزارهای اضافی

/srv

داده سرویس‌ها

Web Server چیست؟

Web Server نرم‌افزاری است که صفحات وب را به کاربران ارائه می‌دهد.

وظیفه:

دریافت درخواست HTTP و ارسال پاسخ.

HTTP چیست؟

HTTP پروتکلی برای انتقال اطلاعات وب است.

مثال:

کاربر:

Browser

درخواست می‌فرستد:

HTTP Request

سرور پاسخ می‌دهد:

HTTP Response

HTTPS چیست؟

HTTPS نسخه امن HTTP است.

اطلاعات با:

SSL/TLS

رمزنگاری می‌شوند.

Nginx چیست؟

Nginx یکی از محبوب‌ترین Web Serverهای لینوکس است.

کاربردها:

• Hosting Website
• Reverse Proxy
• Load Balancer
• API Gateway

نصب Nginx

Ubuntu:

sudo apt install nginx

مدیریت Nginx

شروع:

sudo systemctl start nginx

فعال هنگام Boot:

sudo systemctl enable nginx

بررسی:

systemctl status nginx

تست Nginx

پس از نصب:

مرورگر را باز کنید:

http://server-ip

اگر صفحه پیش‌فرض نمایش داده شد، Nginx فعال است.

فایل‌های مهم Nginx

مسیر اصلی:

/etc/nginx

تنظیمات:

/etc/nginx/nginx.conf

سایت‌ها:

/etc/nginx/sites-available

/etc/nginx/sites-enabled

Virtual Host چیست؟

Virtual Host اجازه می‌دهد چندین سایت روی یک سرور اجرا شوند.

مثال:

سرور:

192.168.1.10

سایت اول:

site1.com

سایت دوم:

site2.com

Apache چیست؟

Apache یکی دیگر از Web Serverهای معروف است.

ویژگی‌ها:

• قدیمی و پایدار
• انعطاف‌پذیر
• محبوب در Hosting

نصب Apache

sudo apt install apache2

Database Server چیست؟

Database Server وظیفه ذخیره و مدیریت اطلاعات را دارد.

نمونه‌ها:

• MySQL
• MariaDB
• PostgreSQL

MySQL چیست؟

MySQL یک سیستم مدیریت دیتابیس رابطه‌ای است.

کاربرد:

• وب‌سایت‌ها
• برنامه‌ها
• سیستم‌های مدیریت محتوا

PostgreSQL چیست؟

PostgreSQL یک دیتابیس قدرتمند و پیشرفته است.

ویژگی‌ها:

• استاندارد بالا
• مناسب پروژه‌های بزرگ
• امکانات حرفه‌ای

انتقال فایل به Server

برای انتقال فایل‌ها:

• SCP
• SFTP
• rsync

استفاده می‌شود.

SCP

کپی امن فایل از طریق SSH.

ارسال فایل:

scp file.txt user@server:/home/user

SFTP

انتقال فایل تعاملی با SSH.

اتصال:

sftp user@server

rsync

ابزار قدرتمند همگام‌سازی فایل‌ها.

مثال:

rsync -av folder/ user@server:/backup/

مدیریت Log ها

Logها برای بررسی مشکلات بسیار مهم هستند.

مسیر مهم:

/var/log

مشاهده Log سیستم

journalctl

Log سرویس‌ها

مثال:

journalctl -u nginx

بررسی منابع Server

یک مدیر سرور باید همیشه منابع را بررسی کند.

منابع مهم:

• CPU
• RAM
• Disk
• Network

بررسی CPU و RAM

دستور:

top

یا:

htop

بررسی فضای دیسک

df -h

بررسی Network

دستور:

ip addr

و:

ss -tuln

Monitoring چیست؟

Monitoring یعنی بررسی دائمی وضعیت سیستم.

موارد بررسی:

• مصرف CPU
• حافظه
• خطاها
• سرویس‌ها
• فضای ذخیره‌سازی

ابزارهای Monitoring

نمونه ابزارها:

• htop
• Netdata
• Prometheus
• Grafana

Backup در Server

Backup یکی از مهم‌ترین وظایف مدیریت سرور است.

انواع Backup:

• Full Backup
• Incremental Backup
• Database Backup

Backup ساده با tar

ساخت آرشیو:

tar -czf backup.tar.gz folder/

امنیت اولیه Server

مراحل مهم:

• استفاده از SSH Key
• غیرفعال کردن Root Login
• فعال کردن Firewall
• بروزرسانی منظم
• حذف سرویس‌های غیرضروری

Firewall در Server

بررسی:

sudo ufw status

فعال کردن:

sudo ufw enable

باز کردن SSH:

sudo ufw allow ssh

پروژه عملی فصل

راه‌اندازی Web Server امن

هدف:

ساخت یک سرور وب ساده.

مراحل:

بروزرسانی:

sudo apt update

نصب Nginx:

sudo apt install nginx

فعال کردن:

sudo systemctl enable nginx

تنظیم Firewall:

sudo ufw allow 80

بررسی:

systemctl status nginx

تمرین‌های فصل شانزدهم

systemctl

جمع‌بندی فصل شانزدهم

در این فصل یاد گرفتیم:

• Server چیست.
• تفاوت Desktop و Server چیست.
• چگونه به Server متصل شویم.
• چگونه کاربران را مدیریت کنیم.
• Web Server چیست.
• Nginx و Apache چگونه کار می‌کنند.
• Database Server چیست.
• چگونه فایل منتقل کنیم.
• چگونه منابع Server را بررسی کنیم.
• چگونه یک Server را امن‌تر کنیم.

مدیریت سرور لینوکس یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها برای ورود به حوزه‌های:

• System Administration
• DevOps
• Cloud Computing
• Cyber Security

است.