فصل هفدهم: ابزارهای حرفه‌ای لینوکس

فلسفه ابزارهای Unix/Linux

یکی از مهم‌ترین فلسفه‌های Unix این است:

هر ابزار باید یک کار را به بهترین شکل انجام دهد.

به جای ساخت یک ابزار بسیار بزرگ، لینوکس ابزارهای کوچک و قدرتمند ایجاد می‌کند که می‌توانند با یکدیگر ترکیب شوند.

مثال:

cat file.txt | grep error | sort

چند ابزار کوچک، یک عملیات پیچیده را انجام می‌دهند.

Pipe چیست؟

Pipe با علامت:

|

نوشته می‌شود.

وظیفه آن:

انتقال خروجی یک دستور به ورودی دستور دیگر.

مثال:

ls | grep txt

در اینجا:

خروجی ls

به grep داده می‌شود.

Redirect کردن خروجی

ذخیره خروجی:

command > file.txt

اضافه کردن خروجی:

command >> file.txt

ارسال خطا:

command 2> error.txt

دستور grep

grep یکی از مهم‌ترین ابزارهای جستجو در لینوکس است.

کاربرد:

پیدا کردن متن داخل فایل‌ها.

مثال:

grep "error" logfile.txt

جستجوی Recursive با grep

برای جستجو در تمام فایل‌های یک پوشه:

grep -r "keyword" folder/

نمایش شماره خط

grep -n "text" file.txt

جستجوی بدون حساسیت به حروف

grep -i "linux" file.txt

Regular Expression

Regex روشی برای جستجوی الگوهای متنی است.

مثال:

پیدا کردن خطوطی که با عدد شروع می‌شوند:

grep "^[0-9]" file.txt

کاراکترهای Regex مهم

شروع خط:

^

پایان خط:

$

هر کاراکتر:

.

تکرار:

*

دستور awk

awk یک ابزار قدرتمند برای پردازش متن است.

بیشتر برای کار با جدول‌ها و ستون‌ها استفاده می‌شود.

مثال:

awk '{print $1}' file.txt

ستون اول را نمایش می‌دهد.

استفاده از awk با فایل‌های سیستم

مثال:

مشاهده کاربران:

cat /etc/passwd | awk -F: '{print $1}'

دستور sed

sed ابزار ویرایش متن است.

کاربردها:

• جایگزینی متن
• حذف خطوط
• تغییر فایل‌ها

جایگزینی متن با sed

مثال:

sed 's/linux/Linux/' file.txt

linux را به Linux تغییر می‌دهد.

حذف خطوط با sed

حذف خط اول:

sed '1d' file.txt

دستور cut

برای جدا کردن بخش‌هایی از متن استفاده می‌شود.

مثال:

cut -d: -f1 /etc/passwd

نام کاربران را نمایش می‌دهد.

دستور sort

برای مرتب‌سازی متن استفاده می‌شود.

مثال:

sort names.txt

مرتب‌سازی معکوس

sort -r names.txt

دستور uniq

برای حذف خطوط تکراری استفاده می‌شود.

مثال:

sort names.txt | uniq

ترکیب sort و uniq

برای شمارش موارد تکراری:

sort file.txt | uniq -c

دستور xargs

xargs خروجی یک دستور را به عنوان ورودی دستور دیگر استفاده می‌کند.

مثال:

find . -name "*.log" | xargs rm

find پیشرفته

find برای پیدا کردن فایل‌ها استفاده می‌شود.

جستجو بر اساس نام

find /home -name "*.txt"

جستجو بر اساس حجم

find / -size +500M

جستجو بر اساس زمان تغییر

find . -mtime -7

فایل‌های تغییر داده شده در ۷ روز اخیر.

اجرای دستور روی فایل‌های پیدا شده

مثال:

find . -name "*.tmp" -exec rm {} \;

Wildcard ها

Wildcard برای انتخاب الگوها استفاده می‌شود.

علامت *

هر تعداد کاراکتر.

مثال:

*.txt

تمام فایل‌های txt.

علامت ؟

یک کاراکتر.

مثال:

file?.txt

Alias

Alias برای کوتاه کردن دستورات استفاده می‌شود.

مثال:

alias ll="ls -la"

حالا:

ll

اجرا می‌شود.

ذخیره Alias دائمی

برای Bash:

~/.bashrc

برای Zsh:

~/.zshrc

History حرفه‌ای

مشاهده دستورات قبلی:

history

جستجو در History

کلید:

Ctrl + R

پاک کردن History

history -c

tmux چیست؟

tmux یک Terminal Multiplexer است.

به کاربر اجازه می‌دهد چندین Session ترمینال را مدیریت کند.

مزایای tmux

• چند ترمینال در یک پنجره
• باقی ماندن Session پس از قطع SSH
• مدیریت بهتر سرورها

نصب tmux

Ubuntu:

sudo apt install tmux

اجرای tmux

tmux

جدا شدن از Session

کلیدها:

Ctrl + B

سپس:

D

مشاهده Sessionها

tmux ls

اتصال دوباره

tmux attach

Vim و Neovim حرفه‌ای

Vim یک ویرایشگر قدرتمند در محیط ترمینال است.

کاربرد:

• ویرایش فایل‌های سرور
• برنامه‌نویسی
• مدیریت سیستم

حالت‌های Vim

Normal Mode

برای حرکت و دستورها.

Insert Mode

برای نوشتن.

Command Mode

برای اجرای فرمان‌ها.

دستورات مهم Vim

ذخیره:

:w

خروج:

:q

ذخیره و خروج:

:wq

Compression

لینوکس ابزارهای مختلفی برای فشرده‌سازی دارد.

gzip

فشرده‌سازی فایل:

gzip file.txt

tar

ساخت Archive:

tar -cvf archive.tar folder/

tar.gz

ساخت فایل فشرده:

tar -czvf archive.tar.gz folder/

استخراج فایل

tar -xzvf archive.tar.gz

کار با فایل‌های بزرگ

برای فایل‌های بزرگ بهتر است از ابزارهایی مانند:

• less
• head
• tail

استفاده کنیم.

دستور less

مشاهده فایل بدون باز کردن کامل:

less largefile.log

دستور head

نمایش ابتدای فایل:

head file.txt

دستور tail

نمایش انتهای فایل:

tail file.txt

مشاهده زنده Log

یکی از کاربردهای مهم:

tail -f /var/log/syslog

Debug کردن Commandها

برای فهمیدن اجرای Script:

bash -x script.sh

بررسی مسیر دستورات

دستور:

which

مثال:

which python

اطلاعات دستور

با:

man

مثال:

man grep

ترکیب ابزارها

قدرت لینوکس در ترکیب ابزارها است.

مثال:

پیدا کردن خطاها:

cat logfile | grep ERROR | sort | uniq

ساخت Pipeline تحلیل Log

مثال:

تعداد خطاها:

grep ERROR logfile | wc -l

پروژه عملی فصل

ساخت ابزار تحلیل Log

هدف:

ساخت Script برای تحلیل فایل Log.

امکانات:

• تعداد خطاها
• تعداد کاربران
• نمایش IPهای پرتکرار
• مرتب‌سازی نتایج

ابزارهای استفاده شده:

grep

awk

sort

uniq

wc

تمرین‌های فصل هفدهم

جمع‌بندی فصل هفدهم

در این فصل یاد گرفتیم:

• فلسفه ابزارهای لینوکس چیست.
• چگونه Pipe استفاده کنیم.
• چگونه متن را پردازش کنیم.
• چگونه با grep جستجو کنیم.
• چگونه با awk و sed کار کنیم.
• چگونه فایل‌ها را مدیریت کنیم.
• چگونه از tmux استفاده کنیم.
• چگونه ابزارهای کوچک را ترکیب کنیم.

تسلط بر Command Line Tools تفاوت بین یک کاربر معمولی لینوکس و یک کاربر حرفه‌ای را مشخص می‌کند.

کاربران حرفه‌ای لینوکس معمولاً با ترکیب چند ابزار ساده، کارهایی انجام می‌دهند که در سیستم‌های دیگر نیاز به نرم‌افزارهای بزرگ دارد.